Istorijat

Sokograd

Sokobanja, varošica u jugoistočnim delu Srbije, vezana je za najstariju istoriju naseljavanja i života ovog područja. Njena kotlina je intezivnije naseljena tokom XIX veka, naročito u vreme  Prvog srpskog ustanka, mada o postojanju naselja i prisustvu stanovništva na ovom prostoru ima izvesnih tragova koji datiraju još iz doba paleolita. Sokobanja se nalazi u kotlini dugoj petnaestak kilometara, na obalama reke Moravice okružena sa južne strane šumovitim planinama Ozren i Devica, a sa severa golim masivima Rtnjs i pošumljenim Bukovikom, dok sa zapadne strane otvorena je prema dolini Južne Morave i po svom položaju predstavlja zasebvnu, dobro izdvojenu,geografsku celinu. Najvećim delom se oslanja na planinu Ozren (1117m), na terasastim obroncima bogatim šumama, livadama i izvorima. Prosečna nadmorska visina sokobanjske kotline je oko 400 metara, što je vrlo pogodno za klimatski oporavak. Šuma kojom Sokobanja obiluje ima značajnu ulogu za zdravstveni i turistički razvoj, jer ublažava vetrove, a time i nagle promene temperature. Posebnu pejzažnu i dominantnu geomorfološku crtu sokobanjske kotline, kao i istočne Srbije, čini planina Rtanj. Ona se:  ''... mirno diže sa široke podloge, gola, gorostasna, završavajući se  skoro pravilnom kupom Šiljak. Dižući se na prelomima, naprasno izolovan, Rtanj vlada okolinom i izgleda kao njen vođa i znamenje. Njegove južne padine predstavljaju tipične kraške doline bez vodotoka, čija su dna relativno široka (do 30m)  i bližu izdani, pa su prekrivena travnom vegetacijom veoma značajnom za razvoj stočarstva.'' rekao je Cvijić 1966. godine.

Velika je šteta što su druge planine, koje čine obodni planinski venac sokobanjske kotlinse, ostale na marginama interesovanja odgovarajućih naučnih istraživanja iz kojih bi sse mogla sagledati njihova osnovna geomorfološka, klimatska, hidrografska, biogeografska, turistička i druga obeležja. Posebno se oseća nedostatak svestrane istraženosti i fizičkogeografskih obeležja i turističkih vrednosti planina Ozrena, Device, Leskovika i Bukovika koje se, više ili manje , direktno ''naslanjaju'' na dva banjska centra opštine – Sokobanju i Jošanicu.

Veliki značaj za turizam imaju prirodne lepote Sokobanje, umereno-kontinentalna klima (srednje visinska 300 do 800m) sa odsustvom jakih vetrova, dobrom osunčanošću, prisustvom šumskih aeorosola i aromatičnih supstanci u vazduhu.

U narodu se pripoveda neobična legenda o nastanku Sokobanje, jačini i snazi njene mineralne vode: “Nekada u vremena davna, silan velmoža, gospodar tvrdog Sokograda, jahaše kotlinom. Odjednom smrači se nebo nad Ozrenom, sevnu munja s' Oštre čuke. Pa, grunu grom i zadrhta zemlja sve do Šiljka na surom Rtnju. Poskoči uplašeni hat. Jahač pade s' njega i izgubi svest.
  Kada se gospodar Sokograda osvesti, učini mu se da su sve kosti polomljene. Nije mogao na noge da se osloni. Iznenada, začu klokot vodenog ključa. Polako se pridiže, da se bar žedan od sveta ne rastavi.
  Kad velmoža prvi gutljaj vode s' dotle vrela nepoznatog popi, u glavi mu se odmah sve razbistri. Kad desnicu ruku u vodu stavi, snaga u njoj ožive. Kad to gospodar tvrdog Sokograda vide onako u odelu gospodskome, okupa se u kladancu, ozdravi odmah, pa se orno vrati u tvrdi grad. Odmah naredi da se kuća nad izvorom digne.
  Zamalo, proču se glas ovodi isceliteljici na sve četiri strane sveta. Sa svih strana navalili kljasto i bogaljasto – oni što im duša u nosu bejaše da na ključu vode vidarice melemom svojim boljkama potraže lek.
    Ozdraviše mnogi od vode u kotlini među Ozrenom i Rtnjem. Oni što su najviše bolni bili, tu i domove podigoše”

Prema zapisu barona Herdera iz 1835. godine još su drevni Rimljani znali za lekovitost Sokobanje. Banja je pod Turcima bila na daleko čuvena. Turci su dolazili na lečenje čak iz Male Azije. U obnovljenoj obrenovačkoj Srbiji, Sokobanja je bila najčuvenija i najposećenija banja.

Knez Miloš Obrenović je prvi put došao u Banju 1834. godine gde je privremeno i, ostao, da bi koristio toplo kupatilo za svoju reumu, oporavljao se i odmarao. Te iste godine (1834.) na osnovu naredbe Kneza Miloša da se staro tursko kupatilo, sagrađeno na ostacima temelja rimske terme, potpuno obnovi i proširi, podignuto je znatno veće i funkcionalnije kupatilo (“Amam”) sa Miloševom kadom u centralnom delu koja je očuvana do danas. Napravljeno je još osam kada, izdvojeni su bazeni za muške i ženske posetioce. Vlada Kneza Miloša svesrdno je pomagala razvoju Sokobanje. Knez se lečio u Sokobanji u pratnji svog ličnog lekara, ali je dovodio i poznate lekare iz Beča.

1172. godine Stefan Nemanja je Banju i banjsku oblast oslobodio od Vizantije. Devet godina nakon Kosovske bitke Banja pada u ruke Turaka istovremeno sa osvajanjem Vidina da bi 1690. i 1737. godine pala u ruke Austrijancima. U to doba Banja se pamti kao veliko i živo mesto. Za vreme Prvog srpskog ustanka, Banju oslobađa Hajduk Veljko Petrović (1808. i 1810. godine) da bi posle propasti ustanka, Banja opet pala u turske ruke. Sve do 1832. godine Banja je bila pod turskom upravom, kada je konačno oslobođena i pripojena Kneževini Srbiji.

U periodu od 1890. do 1893. godine Sokobanja dobija svoj naziv. Do tog perioda zvala se samo Banja, a imala je i druge nazive: Banjica (za vreme oslobođenja u Prvom srpskom ustanku), zatim Velika Banja, Alčeksinačka Banja itd.

Turizam je počeo da se razvija još u periodu turske vladavine, kada je prvi put, otkrivena lekovitost sokobanjske vode. Još od tog vremena u Sokobanju su počeli da dolaze turisti i bolesnici sa svih strana. 1837. godina se tretira kao početak turističkog i zdravstvenog funkcionisanja ovog prostora, jer je te godine, po arhivskim spisima, prihvaćen i smešten prvi gost, koji je upućen u Banju na rehabilitaciju i oporavak. To je bio oficirski zastavnik iz Kragujevca Lazarević i njegov pratilac Marković. Do kraj XIX veka Banja se brzo razvijala i širila, tako da je 1894. godine imala 442 posetioca, a 1898. godine 804 posetioca.

Iz godine u godinu rastao je broj posetilaca, tako da je za 1908. godinu zabeleženo da su u toku tog leta u Banji boravila 963 gosta. Između dva svetska rata godišnji broj posetilaca kretao se od 1.240 (1933. godine) do 1.590 gostiju (1940. godine). Godine 1954. u Banji je bilo 7 restorana sa 350 postelja i ukupno 85 zaposlenih lica. Te godine je u ovim restoranima bilo na ishrani 6.230 lica. Ovde se mora istaći da se ugostiteljstvo dosta razvijalo u periodu od 1975. – 1987. godine kada je većina restorana raspolagala sa preko 500 postelja i preko 100 sezonsko zaposlenih lica. Posebnu vrednost u ovom periodu ima 1970. godina kada je bilo 34.000 gostiju, a broj noćenja 370.000. Sokobanja tada dobija izgled naselja zbijenog tipa pošto se na praznim placevima između mahala, gde su bile njive, podižu nove zgrade. Posetioci, koji su dolazili boravili su u lepo uređenim kućama bogatih meštana. Poznate vile iz tog vremena su: “Mon-repo”, “Nada”, “Bor”, “Danče”, “Milica”, “Mišić”, “Julija”, “Srbija”, “Bota”, “Caca”, domovi: “Moj mir” i “Milanovo”.

Sokobanja je u to vreme imala samo jedan hotel – hotel “Park” i Odmaralište Ratnih vojnih invalida. Najpoznatiji restorani bili su: “Soko-grad”, “Evropa”, “Kasina”, “Ladna voda”, “Lovac”, “Zora”, “Proleće”, “Hajduk-Veljko”, “Srpski kralj” itd. Goste su na pansion primali Mika i Čedomir Stojančević – Ćurčije, a poznate ćevabdžinice bile su kod Bore Stojanovića – Kalče i Voje Golubovića.

Razvoj turizma, ugostiteljstva i zdravstva, i komunalno uredjenje bili su prioritetni zadatak Sokobanje, jer u tome je sagledana njena budućnost. Da bi se poslovi u ovim oblastima odvijali organizovano i dali što bolje rezultate, pedesetih godina ovog veka formiran je Turistički savez opštine Sokobanja. Turistički savez je brinuo o proširivanju i obogaćivanju asortimana, kvaliteta, ugostiteljskih i turističkih usluga, razvijanju turističke propagande, prihvatanju domaćih i stranih turista, o očuvanju kulturno-istorijskih spomenika itd.

 

Kontaktirajte nas

Pratite nas na Google+

Pratite nas na Facebooku

 

 

Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.